1.5 milyon riskli konut, 600 bini her an yıkılabilir durumda. Peki İstanbul gerçekten olası bir depreme hazır mı?
Bu yazıda mevcut durumu, belediyenin ve merkezi yönetimin çalışmalarını, bunların yeterliliğini ve hala yapılması gerekenleri vatandaşın üzerine düşen sorumluluklarla birlikte ele alıyoruz. Bu yazı, bir korku senaryosu yazmak için değil, aksine artık harekete geçmenin zamanının çoktan geldiğini hatırlatmak için kaleme alındı.
Bilim insanları, Marmara Denizi’nde 7.0 ve üzeri büyüklükte bir depremin 2030 yılına kadar olma olasılığını %47 olarak hesaplıyor. 1999 Gölcük depreminin üzerinden 27 yıl geçti; 17 Ağustos’ta ülkece bir kez daha “depremle yaşamayı öğrenmeliyiz” dedik, yine unuttuk. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri ise 50 binden fazla canımızı alarak hazırlıksızlığın bedelini bir kez daha gösterdi. Şimdi sıra İstanbul’da.
İstanbul’da yaklaşık 6 milyon konut bulunuyor. Bunların 1.5 milyonu riskli yapı sınıfında. Daha da vahimi, bu 1.5 milyon konutun 600 bini “her an yıkılabilir” kategorisinde değerlendiriliyor. Yani her 4 konuttan 1’i depremde can güvenliğimizi tehdit ediyor.
| Risk Seviyesi | Konut Sayısı | Açıklama |
|---|---|---|
| Çok Yüksek Risk (Acil) | ~600.000 | Her an yıkılma tehlikesi |
| Yüksek Risk | ~400.000 | Güçlendirme şart |
| Orta Risk | ~300.000 | Detaylı inceleme gerekli |
| Düşük Risk / Güvenli | ~200.000 | Yönetmeliklere uygun |
Kaynak: AFAD, İBB Deprem Zemin Müdürlüğü, 2025-2026 verileri
Olası İstanbul Depreminde
En Riskli İlçeler
Esenler
Nüfus yoğunluğu ve kontrolsüz yapılaşma nedeniyle en riskli ilçelerin başında geliyor.
Küçükçekmece
Zemin yapısı ve eski bina stoku nedeniyle yüksek risk altında.
Zeytinburnu
Kıyı şeridi ve zemin yapısı deprem dalgalarını büyütebilir.
Fatih
Tarihi Yarımada’da eski yapı stoku ve dar sokaklar büyük risk oluşturuyor.
İBB ve İlçe Belediyeleri: Ne Yapılıyor?
Yapılan Çalışmalar
- Deprem Seferberlik Planı: İBB tarafından 13 bölümlük kapsamlı bir deprem seferberlik planı hazırlandı ve Meclis’e sunuldu.
- ISMEP Projesi: İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi ile kamu binaları güçlendiriliyor.
- Eş Zamanlı Tatbikatlar: Aralık 2025’te tüm ana hizmet birimlerinin katılımıyla eş zamanlı deprem tatbikatı gerçekleştirildi.
- İlçe Bazlı Kayıp Tahmin Kitapçıkları: 39 ilçenin tamamı için olası deprem kayıp tahminleri ve kentsel kırılganlık analizleri yayımlandı.
- Toplanma Alanları Belirleme: İlçeler bazında acil toplanma alanları belirlenerek dijital haritalar oluşturuldu.
Eleştiri ve Eksikler
- Kentsel Dönüşüm Hızı: Yılda ortalama 20-30 bin konut dönüşürken, riskli konut sayısı 1.5 milyon. Mevcut hızla dönüşüm 50+ yıl sürer.
- Bütçe Kısıtları: Belediyenin dönüşüm bütçesi ihtiyacın çok gerisinde. Merkezi hükümetten yeterli kaynak aktarılamıyor.
- Yasal Yetki Sınırları: İBB’nin kentsel dönüşümde doğrudan yetkisi sınırlı. Riskli yapı tespiti ve dönüşüm kararları büyük ölçüde merkezi yönetime bağlı.
- Farkındalık Eğitimleri: Her yıl 250 bin kişiye eğitim hedefi konulsa da 16 milyonluk bir şehirde bu sayı yetersiz kalıyor.
Kentsel Dönüşümde Mevcut İlerleme
Merkezi Yönetim: Politikalar ve Eleştiriler
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD ve TOKİ’nin İstanbul depremine hazırlık kapsamındaki çalışmaları.
Yapılan Çalışmalar
- Kamu binaları taraması: 28.500 kamu binası için yapısal inceleme başlatıldı.
- Kentsel dönüşüm teşvikleri: Riskli yapı sahiplerine kira yardımı ve kredi desteği.
- AFAD tatbikatları: Ulusal düzeyde deprem tatbikatları düzenleniyor (2025 Adalar Tatbikatı).
- 100 bin konut projesi: İstanbul genelinde yeni sosyal konut projeleri planlanıyor.
- Yerinde dönüşüm: 50 bin konut için yerinde yenileme desteği sağlanıyor.
Eleştiriler ve Eksiklikler
- Yetersiz hız: 1.5 milyon riskli konuta karşılık yıllık dönüşüm rakamları yetersiz.
- Yapı denetim zafiyeti: İmar barışı kapsamında kaçak ve riskli yapılar meşrulaştırıldı.
- Bütçe ayrımı: Deprem hazırlık bütçesi, kamu yatırım bütçesindeki payı çok küçük.
- Koordinasyon eksikliği: Belediye, bakanlık ve TOKİ arasında eşgüdüm sorunları devam ediyor
- Rant odaklı yaklaşım: Kentsel dönüşüm projeleri, emlak değeri odaklı ilerliyor.
Vatandaşın Üzerine Düşen:
Bireysel Hazırlık
Deprem yalnızca kamu kurumlarının değil, her bir vatandaşın da sorumluluk alması gereken bir gerçeklik. Oysa rakamlar vatandaş hazırlığının ne kadar düşük olduğunu gösteriyor.
Hazırlık Adımları
🏠 Bina Güvenliğini Denetle – 🎒 Afet Çantası Hazırla
👨👩👧👦 Aile Afet Planı Yap – 📍 Toplanma Alanını Bil
📚 Eğitim Al – 🤝 Komşuluk Ağı Kur
istanbulluların sadece %12‘si afet çantası bulunduruyor
Her 3 kişiden sadece 1’i Toplanma Alanını biliyor.
Bina güvenliği testi yaptıranların oranı kritik düzeyde düşük
Zaman Daralıyor
Bilim insanları, Marmara’da 7.0+ büyüklüğünde bir depremin her an olabileceği konusunda hemfikir. Beklenen büyük deprem gerçekleştiğinde, İstanbul’da on binlerce can kaybı ve yüz milyarlarca dolarlık ekonomik hasar öngörülüyor.
Kahramanmaraş depremlerinde 11 ili etkileyen felaket, 50 binden fazla can aldı. İstanbul’un nüfusu ve ekonomik yoğunluğu düşünüldüğünde, etkilerin çok daha büyük olacağı aşikar.
Deprem bir kader değil, önlem alınmadığında felakete dönüşen bir doğa olayıdır. Bugün atılacak her adım, bir can kurtaracak.
